Begrippenlijst.

3

30-gradenhouding

Zijligging van ongeveer 30 graden waarbij stuit en heup allebei worden ontzien.

A

Actief oppervlak

Onderlaag die zelf de ondersteuning verandert, zoals een wisseldrukmatras.

Alternerend

Afwisselend. Een alternerend matras is een ander woord voor een wisseldrukmatras.

Anti-collaps

Functie van een luchtmatras die voorkomt dat de cliënt bij het kantelen of bij lage druk doorzakt tot op de onderlaag.

Anti-decubitusmatras

Verzamelnaam voor matrassen die de druk beter verdelen dan een standaardmatras, zoals drukverdelend schuim, statische lucht of wisseldruk.

B

Bottoming out

Engelse term voor doorzakken: de cliënt zakt door het matras heen tot op de bodem, waardoor de drukverdeling wegvalt.

Botuitsteeksel

Plek waar het bot dicht onder de huid ligt, zoals de stuit, de hiel, de heup en de enkel. Hier ontstaat decubitus het vaakst.

C

Categorie 1

Niet-wegdrukbare roodheid bij een intacte huid. De eerste fase van decubitus.

Categorie 2

Gedeeltelijk verlies van de huid, bijvoorbeeld een blaar of een ondiepe open wond.

Categorie 3

Volledig verlies van de huid, waarbij onderhuids vet zichtbaar kan zijn.

Categorie 4

Volledig weefselverlies, waarbij bot, pees of spier zichtbaar kan zijn.

Contactdruk

De druk op de plek waar het lichaam de onderlaag raakt, uitgedrukt in mmHg.

Contractuur

Blijvende verkorting van spieren of pezen, waardoor een gewricht niet meer volledig kan bewegen. Maakt positioneren lastiger.

Cyclustijd

Bij een wisseldrukmatras de tijd waarin alle luchtcellen één keer vullen en legen.

D

Decubitus

Schade aan de huid en het onderliggende weefsel door aanhoudende druk of schuifkrachten. Ook wel drukletsel, doorligwond, pressure injury of pressure ulcer genoemd.

Doorzakken

Situatie waarin de cliënt zo diep in het matras wegzakt dat hij bijna op de bodem ligt. Controleer dit met de handtest.

Drukletsel

Andere Nederlandse term voor decubitus. Benadrukt dat de schade ook dieper in het weefsel kan zitten.

Drukontlasting

Het volledig wegnemen van de druk op een lichaamsdeel, bijvoorbeeld door houdingswisseling of hielvrijlegging.

Drukverdeling

Het spreiden van het lichaamsgewicht over een zo groot mogelijk oppervlak, zodat de druk per plek lager wordt.

E

EBT-functie

Easy bed transfer: een functie waarbij het matras op druk blijft als de pomp van het stroomnet wordt losgekoppeld, bijvoorbeeld bij het verrijden van het bed.

EPUAP

European Pressure Ulcer Advisory Panel. Europese organisatie die samen met NPIAP en PPPIA de internationale richtlijn opstelt.

G

Glijzeil

Glad laken of zeil waarmee je een cliënt verplaatst of draait met weinig wrijving en schuifkracht.

GRADE

Methode om de zekerheid van wetenschappelijk bewijs te beoordelen, van hoog tot zeer laag.

H

Handtest

Controle of een cliënt doorzakt: je schuift je hand onder het matras ter hoogte van het bekken.

Hielvrijlegging

Het zo ondersteunen van het onderbeen dat de hielen de onderlaag niet raken.

Hoog-laag bed

Bed waarvan de hoogte elektrisch verstelbaar is, zodat je op een veilige werkhoogte kunt werken.

Houdingswisseling

Andere naam voor wisselligging: het regelmatig veranderen van de houding van een cliënt.

Huidinspectie

Het systematisch bekijken en voelen van de huid op drukplekken, om drukletsel vroeg te herkennen.

I

Ischemie

Tekort aan doorbloeding en zuurstof in weefsel, bijvoorbeeld door aanhoudende druk.

K

Kantelinterval

De tijd tussen twee kantelingen bij automatische laterale wisselligging.

L

Lage contactdruk

Stand van een luchtmatras waarbij de druk zo laag mogelijk wordt gehouden, afgestemd op het lichaamsgewicht.

Laterale wisselligging

Wisselligging waarbij de cliënt beurtelings naar links en rechts op de zij wordt gekanteld.

M

Medisch hulpmiddel-gerelateerd drukletsel

Drukletsel dat ontstaat onder een hulpmiddel, zoals een zuurstofbril, sonde, spalk of katheter.

Microklimaat

De temperatuur en vochtigheid van de huid op de plek waar het lichaam de onderlaag raakt.

mmHg

Millimeter kwik: de eenheid waarin druk wordt uitgedrukt, ook bij matrassen.

Mobilisatie

Het stimuleren van eigen beweging, zoals zelf draaien, zitten of lopen.

N

NICE

National Institute for Health and Care Excellence. Britse organisatie die onder meer een richtlijn over decubitus heeft opgesteld.

Niet te classificeren decubitus

Decubitus waarbij de diepte niet te beoordelen is, omdat de wondbodem bedekt is.

Niet-wegdrukbare roodheid

Roodheid die niet wegtrekt bij lichte druk. Kan wijzen op decubitus categorie 1.

NPIAP

National Pressure Injury Advisory Panel. Amerikaanse organisatie die meewerkt aan de internationale richtlijn.

O

Onderlaag

Het matras (of oplegmatras) waarop de cliënt ligt. In richtlijnen ook ondersteunend oppervlak of support surface genoemd.

Oplegmatras

Matras dat op een bestaand matras wordt gelegd om de drukverdeling te verbeteren.

P

Positioneren

Het ondersteunen van een cliënt in een bepaalde houding, met kussens of hulpmiddelen.

PPPIA

Pan Pacific Pressure Injury Alliance. Organisatie uit het Pacifische gebied die meewerkt aan de internationale richtlijn.

Pressure injury

Engelse term die NPIAP gebruikt voor decubitus, ook als de huid nog intact is.

Pressure ulcer

Engelse term voor decubitus, vooral gebruikt in Europese en Britse richtlijnen.

Prevalentie

Het percentage cliënten dat op een bepaald moment een aandoening heeft, zoals decubitus.

R

Reactief oppervlak

Onderlaag die pas verandert als er gewicht op komt, zoals schuim of gel.

Reactieve hyperemie

Tijdelijke roodheid van de huid na drukontlasting, doordat er extra bloed naar het weefsel stroomt. Deze roodheid is wegdrukbaar.

Risicoschaal

Instrument dat helpt om het risico op decubitus gestructureerd in te schatten, als aanvulling op de klinische blik.

S

Schuifkracht

Kracht waarbij huid en dieper weefsel ten opzichte van elkaar verschuiven, bijvoorbeeld bij onderuitzakken.

Statisch luchtmatras

Luchtmatras zonder wisseldruk, dat de druk verdeelt doordat het lichaam erin wegzakt.

Stuit

Onderkant van de wervelkolom, boven de bilnaad. Een van de plekken waar decubitus het vaakst ontstaat.

Support surface

Engelse term voor onderlaag: matras, oplegmatras of zitkussen dat het lichaam ondersteunt.

Systematische review

Onderzoek dat alle goede studies over één vraag verzamelt, beoordeelt en samenvat.

V

Vermoedelijk diep weefselletsel

Paarse of donkere verkleuring bij een intacte huid, die kan wijzen op schade in de diepere lagen.

Vingertest

Test om te beoordelen of roodheid wegdrukbaar is: licht drukken en loslaten.

Vochtletsel

Huidschade door langdurig contact met vocht, zoals urine, ontlasting of zweet. Iets anders dan decubitus, maar wel een risicofactor.

W

Weefselvervorming

Het samendrukken en vervormen van cellen onder druk, een van de mechanismen achter drukletsel.

Werkhoogte

De hoogte van het bed waarop je met een rechte rug kunt werken, bij het draaien en verzorgen.

Wisseldruk

Matrassysteem waarbij luchtcellen om de beurt vullen en legen, zodat de belasting op de contactplaatsen wisselt.

Wisseldrukmatras

Matras met luchtcellen die zich om de beurt vullen en legen, zodat de belasting op de contactplaatsen wisselt.

Wisselligging

Het regelmatig veranderen van de houding van een cliënt, zodat andere delen van het lichaam het gewicht dragen. Ook houdingswisseling genoemd.

Wondverpleegkundige

Verpleegkundige met een specialisatie in wondzorg, die meedenkt bij decubitus en andere wonden.

Z

Zekerheid van bewijs

Mate waarin we erop kunnen vertrouwen dat een onderzoeksresultaat klopt, meestal ingedeeld als hoog, matig, laag of zeer laag.

Zitbeenderen

De botten waarop je zit. In de stoel een van de kwetsbaarste plekken voor drukletsel.